Trong nhiều tổ chức, đào tạo được xem là lời giải quen thuộc cho hầu hết các vấn đề về năng lực con người. Khi hiệu quả công việc chưa đạt kỳ vọng, phản xạ đầu tiên thường là mở thêm lớp học, mời thêm chuyên gia, bổ sung thêm giáo trình. Ngân sách cho đào tạo ngày càng lớn, lịch học ngày càng dày, nhưng kết quả mang lại lại không tỷ lệ thuận. Cách làm việc cũ vẫn lặp lại, sai lầm quen thuộc vẫn tái diễn, còn hiệu suất chỉ cải thiện rất hạn chế.
Nghịch lý nằm ở chỗ: tổ chức càng đầu tư nhiều cho đào tạo, thì sự thất vọng về năng lực thực tế đôi khi lại càng lớn. Đào tạo, từ một công cụ phát triển, dần biến thành một hoạt động mang tính thủ tục – làm để có, học để xong, ghi nhận để báo cáo. Khi đó, người học có thể “biết nhiều hơn”, nhưng chưa chắc “làm tốt hơn”. Khoảng cách giữa kiến thức được truyền đạt và năng lực được thể hiện trong công việc ngày càng giãn ra, âm thầm nhưng dai dẳng.
Tri Thức Không Tự Động Trở Thành Năng Lực
Từ trải nghiệm vận hành hệ sinh thái khởi nghiệp thực tế DGroup Holdings, một góc nhìn khác về học tập dần hiện rõ: tri thức không phải là thứ có thể chuyển giao trọn vẹn chỉ bằng lời giảng, slide hay giáo trình. Tri thức chỉ thực sự có giá trị khi được “kích hoạt” từ bên trong người học – khi họ chủ động tiếp nhận, đặt câu hỏi, hoài nghi, thử nghiệm và sử dụng nó trong bối cảnh công việc thật.
Nếu việc học chỉ dừng ở nghe và ghi nhớ, người dạy sớm muộn cũng cạn vốn trải nghiệm để truyền đạt, còn người học thì mất dần động lực vì không thấy sự liên hệ trực tiếp với vấn đề họ đang đối mặt. Kiến thức khi đó tồn tại như những mảnh thông tin rời rạc, có thể đúng về mặt lý thuyết nhưng thiếu sức sống, thiếu khả năng tạo ra thay đổi. Năng lực không hình thành từ việc “đã từng học”, mà từ việc “đã từng làm, từng sai và từng sửa”.
Học Tập Là Một Vòng Lặp Sống Động
Bản chất của học tập không phải là một quá trình tuyến tính, mà là một vòng lặp liên tục. Người học tiếp nhận điều mới, đưa nó vào thực tế, va chạm với những giới hạn thật, mắc sai lầm, điều chỉnh cách làm và thử lại. Chính những va chạm đó khiến tri thức trở nên sống động, gắn với bối cảnh cụ thể và có khả năng sử dụng lâu dài.
Thực hành vì thế không phải là bước bổ sung sau cùng của học tập, mà là điều kiện bắt buộc để học tập tồn tại đúng nghĩa. Không có thực hành, kiến thức chỉ nằm trên giấy. Không có sai lầm, sẽ không bao giờ hình thành sự đúng đắn bền vững. Học không phải để chứng minh mình biết bao nhiêu, mà để giải quyết những việc cụ thể, tạo ra kết quả có thể đo lường và chịu trách nhiệm trước thực tế.
Từ Hoạt Động Đào Tạo Đến Năng Lực Học Tập Nội Tại
Ở tầng sâu hơn, học tập không còn là một hoạt động được tổ chức theo lịch, mà trở thành một năng lực nội tại của mỗi cá nhân và của cả tổ chức. Khi việc học gắn trực tiếp với trách nhiệm, với kết quả công việc và với những giới hạn bộc lộ mỗi ngày, con người buộc phải tự soi lại mình và tự thay đổi. Không còn học vì “được yêu cầu”, mà học vì “không học thì không thể làm tốt”.
Khi đó, tổ chức không cần dạy quá nhiều, cũng không cần thúc ép liên tục. Thay vào đó, tổ chức tạo ra môi trường đủ thật, đủ thách thức và đủ an toàn để con người dám thử, dám sai và dám sửa. Việc học diễn ra âm thầm trong từng quyết định, từng lần phản tư, từng vòng lặp nhỏ của cải tiến. Sự phát triển không đến từ những bước nhảy ồn ào, mà từ khả năng học đúng, sửa đúng và làm đúng một cách bền bỉ.
Học Tập Như Một Bản Năng Tổ Chức
Sau cùng, khả năng đi xa của một tổ chức không phụ thuộc vào việc nó tổ chức được bao nhiêu khóa đào tạo, mà phụ thuộc vào việc nó đã biến học tập thành bản năng hay chưa. Một tổ chức biết học là một tổ chức luôn tự đặt câu hỏi: điều gì đang không hiệu quả, vì sao, và cần thay đổi như thế nào. Khi học tập trở thành phản xạ tự nhiên, sự tiến hóa diễn ra liên tục mà không cần quá nhiều khẩu hiệu hay áp lực bên ngoài.
Khoảng cách giữa đào tạo và năng lực thực sẽ chỉ được thu hẹp khi việc học quay trở về đúng bản chất của nó: một quá trình chủ động, gắn với thực tế, chấp nhận sai lầm và hướng đến kết quả thật. Khi đó, đào tạo không còn là chi phí, mà trở thành nền tảng cho sự trưởng thành bền vững của con người và tổ chức.
BT. KaMy
